Powiat włodawski – Naturalne dziedzictwo pogranicza

(2014-05-05)

Powiat Włodawa znajduje się w sercu wspaniałego regionu przyrodniczego. Jego potencjał to środowisko naturalne, moda na ekologię oraz tradycje wielokulturowe i kontakty transgraniczne ze wschodnimi sąsiadami. Jak przekuć ten potencjał w sukces?

 

Strategia rozwoju powiatu włodawskiego, podobnie jak w przypadku innych powiatów, musi być wypadkową strategii gmin wchodzących w jego skład, a ponadto musi współgrać ze strategiami stref i regionów, które w części lub całości mieszczą się w granicach powiatu oraz projektami o szerszej skali. W przypadku powiatu włodawskiego są to m.in. Strategia Zrównoważonego Rozwoju Polesia Zachodniego 2004-2013, projekt Europejskiego Centrum Inicjatyw Transgranicznych „Trzy Polesia” – wspólna strategia ochrony i ekologicznego wykorzystania naturalnego dziedzictwa polsko-białorusko-ukraińskiego pogranicza czy założenia projektu Trójstronny Transgraniczny Rezerwat Biosfery „Polesie Zachodnie”, który obejmuje trzy obiekty na pograniczu polsko–białorusko–ukraińskim, tj. Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie, Rezerwat Biosfery Polesie Nadbużańskie oraz Szacki Rezerwat Biosfery.

Strategia powiatu powstała również jako platforma koordynacji działań samorządów w realizacji wspólnych przedsięwzięć, dotyczących rozwoju gmin, regionu i powiatu.

Administracyjnie powiat obejmuje siedem gmin wiejskich: Hanna, Hańsk, Stary Brus, Urszulin, Włodawa, Wola Uhruska, Wyryki i gminę miejską Włodawa.

 

Diagnoza stanu wyjściowego

Spotkania konsultacyjne z mieszkańcami powiatu w celu określenia zasobów i potrzeb społecznych, odbywały się z udziałem animatora Regionalnego Ośrodka EFS w Chełmie. Przy opracowywaniu części diagnostycznej wykorzystano wyniki „Ankiety dla potrzeb Strategii Rozwoju Powiatu Włodawskiego” przeprowadzonej wśród mieszkańców.

– Budowa strategii rozwoju powiatu włodawskiego została poprzedzona licznymi  badaniami i konsultacjami potencjału, słabych i silnych stron, jakimi dysponuje nasz samorząd. Proces konsultacyjny trwał ponad rok. Rozmawialiśmy nie tylko z przedstawicielami sektora publicznego, ale przede wszystkim z branżą prywatną. Jako że nasz powiat widzi swoją przyszłość m.in. w rozwoju turystyki, zatem aktywni podczas konsultacji byli hotelarze, restauratorzy, właściciele pensjonatów i firm agroturystycznych – opowiada Waldemar Zakrzewski ze Starostwa Powiatowego we Włodawie, członek zespołu pracującego nad strategią.

Analiza wyjściowa nie dawała powodów do optymizmu; duże różnice na terenie samego powiatu – o ile miasto Włodawa należało do lepiej zurbanizowanych i leżących w tzw. „strefie pasma wzmożonej aktywności gospodarczej”, to ościenne miejscowości powiatu działalności pozarolniczej właściwie nie prowadziły. Działalność rolnicza zaś, stanowiąca podstawowe źródło utrzymania, prowadzona była nieefektywnie, poziom osiąganych plonów w produkcji zbóż był niski. Na niską produktywność rolniczą istotny wpływ miały naturalne warunki (jakość gleb), ale także upraszczanie stosowanych technologii upraw.

 

Analiza SWOT

Powstał pokaźny katalog słabych stron, jak niski poziom rozwoju gospodarczego, bezrobocie wyższe niż średnia krajowa, niski stopień rozwoju otoczenia biznesowego, wykorzystania nowych technologii, zły stan techniczny infrastruktury drogowej, melioracyjnej, wodno-ściekowej, oświatowej, niski status ekonomiczny mieszkańców. Słowem – rezultat wieloletnich zaniedbań. Ale znalazły się i mocne strony jednostki, jak korzystne warunki do rozwoju rolnictwa, zwłaszcza ekologicznego – dzięki czystemu środowisku przyrodniczemu, taniej sile roboczej i stosunkowo tanim terenom inwestycyjnym. Ponadto duże zasoby wykształconej siły roboczej i oferta edukacyjna umożliwiająca rozwój dzieci i młodzieży o różnych potrzebach i możliwościach edukacyjnych z wysoko wykwalifikowaną kadrą nauczycieli, dobrze rozwinięta transgraniczna współpraca międzynarodowa, bioróżnorodność środowiska i zróżnicowany krajobraz kulturowy, wystarczająca sieć dróg, które nie wymagały dodatkowych wytyczeń, lecz poprawy jakości technicznej. Ponadto niezwykłe warunki przyrodnicze i występowanie licznych obszarów chronionych.

Wśród szans pojawiły się więc: niewykorzystany potencjał produkcyjny gospodarstw rolnych, możliwość specjalizacji w niszowych sektorach produkcji: produkcja zdrowej żywności, produkty regionalne, promocja produktów regionalnych, wykorzystanie istniejącego kapitału kulturowego do rozwoju turystyki i promocji powiatu, wykorzystanie Euroregionu Bug w kreowaniu strategii współpracy transgranicznej i realizacji projektów międzyregionalnych, współpraca transgraniczna i współpraca z krajami Europy Wschodniej.

Wśród zagrożeń, poza słabą dynamika wzrostu, wymieniono m.in. spadek atrakcyjności powiatu i odpływ mieszkańców w przypadku braku zapewnienia dostępu do podstawowej infrastruktury gazowej i wodno-kanalizacyjnej oraz przekształcenie wschodniej granicy w zewnętrzną granicę UE i wejście w strefę Schengen, co spowodowało utrudnienia w handlu.

 

Dziedziny strategiczne

Diagnoza sytuacji zastanej przyniosła następujące wnioski: przyszły rozwój powiatu włodawskiego i jego wspomaganie powinno prowadzić do zmiany proporcji między dziedzinami kwalifikującymi się jako problemowe a tymi, które można zaliczyć do dziedzin wysokiej szansy.

– Podwaliną strategii rozwoju na lata 2008–15 stały się przede wszystkim elementy związane z mocnymi stronami naszej jednostki samorządowej. Wśród nich na czołowe miejsce wybija się unikatowa przyroda i niepowtarzalny klimat dla rozwoju turystyki. O wyjątkowych cechach fauny i flory świadczy przyznany w 2012 r. przez UNESCO certyfikat dla Transgranicznego Rezerwatu Biosfery Polesia Zachodniego, który swoim zasięgiem obejmuje tereny przygraniczne trzech państw: Polski, Białorusi i Ukrainy. Centralnym punktem rezerwatu jest jednak powiat włodawski. Ten element przyrodniczo-turystyczny wybija się w działaniach strategicznych. Równie ważny, a z tym związany, jest wyeksponowany segment komunikacyjny. Nasza strategia położyła nacisk na poprawę dróg i węzłów komunikacyjnych, widząc w tym decydujące spoiwo łączące wykorzystanie potencjału turystycznego z napływem kapitału – tłumaczy Waldemar Zakrzewski.

 

Wizja przyszłości powiatu

Misją wskazaną w strategii stało się osiąganie trwałego i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego powiatu włodawskiego poprzez zwiększenie konkurencyjności gospodarczej oraz optymalne wykorzystanie jego wewnętrznych potencjałów rozwojowych.

W wizji przyszłości powiat włodawski będzie; obszarem tworzącym szansę dla zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego opartego na dużym potencjale gospodarki rolnej i konkurencyjnej gospodarce opartej na wykorzystaniu walorów wewnętrznych powiatu i dostępnej pomocy zewnętrznej, spójnym terytorialnie, wykorzystującym przygraniczne położenie i nieprzeciętne walory przyrodnicze, zaspokajającym potrzeby i aspiracje mieszkańców oraz atrakcyjnym dla turystów, efektywnie zarządzanym i otwartym na kontakty ponadregionalne i międzynarodowe.

 

Cele i zadania

Wyznaczono cztery cele strategiczne; I Wzrost konkurencyjności gospodarki powiatu oraz jej zdolności do tworzenia miejsc pracy (cele operacyjne: Rozwój przedsiębiorczości w powiecie włodawskim, Rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich). II Rozwój nowoczesnego społeczeństwa i zasobów ludzkich dostosowanych do wymogów rynku pracy i gospodarki opartej na wiedzy (cele operacyjne: Aktywizacja lokalnego rynku pracy, Podniesienie poziomu wykształcenia i wiedzy mieszkańców powiatu, Poprawa funkcjonowania instytucji pomocy i integracji społecznej). III Poprawa atrakcyjności i spójności terytorialnej powiatu włodawskiego ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju turystyki (cele operacyjne: Rozwój infrastruktury technicznej i społecznej, Rozwój turystyki). IV Rozwój współpracy między jednostkami samorządu terytorialnego w układzie międzynarodowym, krajowym i transgranicznym (cele operacyjne: Rozwój współpracy między jednostkami samorządu terytorialnego w układzie międzynarodowym, krajowym i transgranicznym, Rozwój społeczeństwa obywatelskiego).

– Dokument, jakim jest strategia powiatu włodawskiego na lata 2008 – 2015 wpłynął na kierunek pozyskiwania funduszy zewnętrznych, przede wszystkim unijnych. W strategii bardzo duży nacisk położono na poprawę stanu dróg. I to nam się jakimś stopniu udało. Równie szeroki strumień pieniędzy, w tym w znacznej części od prywatnych inwestorów, spłynął do branży turystycznej. O szybkim rozwoju Okuninki czy Urszulina można się naocznie przekonać, porównując ostatnie chociażby pięć lat. Na pewno także wśród priorytetów strategicznych znalazł się nacisk na edukację i sport. Gros pieniędzy unijnych skierowanych do powiatu włodawskiego przez wszystkie samorządy trafiło właśnie do tego sektora. Wystarczy tylko wspomnieć o termomodernizacji szkół powiatowych czy też budowę krytej pływalni w mieście – komentuje Waldemar Zakrzewski.

 

Plan nadrzędny: turystyka

Powiat włodawski mieści się w środkowo-wschodniej części województwa lubelskiego, na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim. Część położona w dorzeczu Bugu wyodrębniona jest jako Polesie Lubelskie (Polesie Zachodnie). Powiat graniczy z Ukrainą i Białorusią.

Teren charakteryzuje się swoistym mikroklimatem, który stanowi jeden z walorów środowiska zbliżając je do warunków uzdrowiskowych, należy do bardziej nasłonecznionych miejsc w kraju. Położenie geograficzne powiatu daje możliwości rozwoju bazy turystyczno-rekreacyjnej. Blisko 40 proc. powierzchni powiatu to lasy. Ponadto jeziora i torfowiska. Osobliwości przyrodnicze i krajobrazowe Polesia Zachodniego zadecydowały o utworzeniu w jego granicach wielu różnorodnych typów obszarów chronionych, jak: Poleski Park Narodowy, Poleski Park Krajobrazowy, Sobiborski Park Krajobrazowy, Poleski Obszar Chronionego Krajobrazu, Obszary Natura 2000.

Jak stanowi strategia rozwoju powiatu, ze względu na uwarunkowania przyrodniczo-klimatyczne oraz dogodne położenie rozwój turystyki powinien być jednym z głównych form wzmacniania systemu gospodarczego powiatu włodawskiego. Szansą dla harmonijnego rozwoju może być m.in. Międzynarodowy Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie, w szczególności wchodzący w jego skład obszar Poleskiego Parku Narodowego i

sukcesywny rozwój wszystkich form turystyki, m.in. rowerowej, krajoznawczej i kulturowej, stricte wypoczynkowej (w tym tzw. weekendowej), agroturystyki.

Rozwój turystyki opierać się powinien przede wszystkim na: rozbudowie bazy noclegowo-gastronomicznej i zaplecza turystycznego, przygotowaniu kompleksowej oferty promocyjnej dla turystów tak indywidualnych, jak i zorganizowanych, zwiększeniu aktywności mieszkańców oraz samorządów w kreowaniu lokalnych produktów turystycznych i ich właściwej promocji.

 

Promocja Polesia Zachodniego

Powiat włodawski nie ma własnej strategii marki miejsca, nie prowadzi samodzielnego marketingu terytorialnego. W tym względzie polityka powiatu wpisuje się we wszystkie działania promocyjne, które są prowadzone przez organizacje regionalne i podmioty promujące Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie, a przede wszystkim Polesie Zachodnie. Prowadzi także witrynę internetową Centrum Promocji i Rozwoju Pojezierza Zachodniego, gdzie znajduje się komplet informacji turystycznych z noclegami, gastronomią i trasami w podziale na rodzaj uprawianej turystyki oraz linkami do innych ośrodków i regionalnych organizacji turystycznych.

Na terenie Polesia Zachodniego (powiatu włodawskiego) od wieków krzyżowały się wpływy różnych narodów i religii, co sprawia, że obszar ten jest strefą wzajemnego przenikania się kultur. Wpływy polskie, ruskie, litewskie, tatarskie i żydowskie, tym samym wpływy katolickie, prawosławne, judaistyczne i muzułmańskie stworzyły bogaty i niepowtarzalny klimat kulturowego pogranicza. Dlatego tak istotne było (i jest) otwarcie przejść granicznych na tym obszarze. Ten element jest jednym z ważniejszych zarówno w strategii rozwoju powiatu, jak i w strategii rozwoju Polesia Zachodniego. Na przejściach i ruchu transgranicznym – zarówno turystycznym, jak i biznesowym można budować markę regionu, przynajmniej jej biznesową część.

– Na pewno elementem, który został wpisany w naszą strategię, a którego efektów na razie brak, jest sprawa budowy przejść granicznych. Powiat włodawski jest ich pozbawiony, a przez to tracimy praktycznie jedną z czterech stron świata. Nie mamy okna na Wschód. Przez to jesteśmy w znacznym stopniu „upośledzeni” jako powiat. Nie możemy skutecznie i wspólnie z partnerami zza Bugu rozwijać współpracy w oparciu o normalną, cywilizowaną wymianę turystyczną poprzez przejścia graniczne – czy to we Włodawie z Białorusią, czy to z Ukrainą w Zbereżu (gm. Wola Uhruska) – wyjaśnia Waldemar Zakrzewski.

Planowane przejście we Włodawie czeka na realizację.

Otwarcie przejść granicznych ożywi martwe dotychczas granice, a wyremontowane trasy dojazdowe do granic Polski z Ukrainą i Białorusią staną się szlakami handlowo-usługowymi, w których rozwiną się małe biznesy usługowe: hotele, handel, gastronomia. Kontakt z krajami UE ułatwi lotnisko w Lublinie – sprawi, że Polesie Zachodnie stanie się swego rodzaju bazą wypadową dla unijnych biznesmenów, którzy stąd, koleją lub samochodem, będą wyruszać w dalszą drogę na Wschód. Dla tych, którzy będą prowadzić  biznes blisko granicy, Polesie Zachodnie winno stać się miejscem noclegowym. Prowadzący interesy z przygranicznymi rejonami Ukrainy i Białorusi w dzień będą przejeżdżać granicę wschodnią, a na noc wracać do hoteli i restauracji Polesia Zachodniego.

Turystyka Polesia Zachodniego powinna być wsparta na dwóch filarach: przyrodniczym i kulturowym. W wypadku przyrody wykorzystaną w promocji atrakcją ma być unikalny jej charakter (Międzynarodowy Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie, Poleski Park Narodowy), zaś w wypadku kultury jej wieloetniczność (Szlakiem Trzech Kultur).

 

Ekologia i środowisko

W strategii rozwoju Polesia Zachodniego zawarto dwa inne programy, które zbiegają się z wnioskami w analizy SWOT w strategii rozwoju powiatu, a mogłyby promować subregion. Jeden z nich to projekt „Jesień na Polesiu”, wykorzystujący i sprzedający marketingowo unikalny klimat i bogactwa przyrody Polesia Zachodniego, tworząc z niego miejsce pożądanego zamieszkania dla ludzi starszych.

Drugi projekt to „Królewska Wołowina z Polesia” – program produkcji zdrowego mleka i mięsa wołowego, który byłby kontynuacją historycznych rolniczych funkcji Polesia Zachodniego, jednocześnie dopasowując kierunki aktywności rolniczej do istniejącego potencjału przyrodniczego i gospodarczego z rozdrobnioną strukturą rolnictwa i słabymi glebami. Stworzyłby gospodarstwom perspektywę wysokiej specjalizacji z nastawieniem również na rynki zachodnie. Międzynarodowy Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie uwiarygodniałby region w promocji zdrowej żywności.

Program „Królewska Wołowina z Polesia” nawiązuje nazwą do legendy o królowej Bonie, która jako żona polskiego króla Zygmunta Starego, zachwycona soczystością nadbużańskich łąk, już w XVI wieku na prawobrzeżnych obszarach Bugu – przyznanych jej jako wiano – zapoczątkowała hodowlę bydła mlecznego i mięsnego.

 

Co dalej?

– Strategia powiatu rodziła się w bólach i wiele jej elementów zostało zrealizowanych tylko w szczątkowych formach, generalnie jednak strategia pozwoliła na wyznaczenie ram i dążeń władz samorządu powiatu włodawskiego do osiągania wieloletnich celów. Bez względu na zmiany personalne władz, priorytety i działania długoterminowe pozostają niezmienne. Powoduje to, że zrównoważony rozwój może być kontynuowany, a dążenia stale ukierunkowane. Tyle tylko, że zależnie od środków i możliwości – raz szybciej, raz wolniej są te cele osiągane – podsumowuje Waldemar Zakrzewski.

Starostwo powiatowe we Włodawie musi podjąć decyzję – co dalej. Perspektywa czasowa strategii rozwoju powiatu już minęła. Podobnie jak finansowa perspektywa unijna. Czas na nowe rozdanie.

 

 

 

Wróć

Organizatorzy

Wolters Kluwer SA

Patroni

Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych
Unia Metropolii Polskich
Związek Miast Polskich
ZPP

Partnerzy

Wydział Administracji i Nauk Społecznych - Politechnika Warszawska
BEST PLACE | Europejski Instytut Marketingu Miejsc
PARP
DNB
BGK

Patroni medialni

Samorzad.LEX.pl
Samorzad.pap.pl
Monitor Urzędowy
Samorząd Terytorialny
Finanse Komunalne
terenyinwestycyjne.info
Serwis Administracyjno-Samorządowy
Fundacja Rozwoju Gmin Polskich
Polska Turystyczna
Rynek Podróży
publiczni.pl
ProgMan