Powiat tarnobrzeski – Najważniejsze jest planowanie

(2014-05-07)

„Dzisiejsze decyzje tworzą przyszłość, dzisiejszy stan jest efektem decyzji w przeszłości” – napisano w strategii rozwoju powiatu tarnobrzeskiego. Restrukturyzacja przemysłu siarki w ostatniej dziesięciolatce XX w. pomogła środowisku, ale spowodowała utratę miejsc pracy. Pierwszą dziesięciolatkę XXI w. zamknęły powodzie – tego nie zaplanowano w strategii.

 

 

 

 

Przedstawiciele powiatów przypominają, że Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym w art. 4 ust. 1, który określa zakres działania i zadania powiatu, nie wymienia takiego zadania, jak „strategia rozwoju powiatu”. Dlatego stworzenie i spisanie strategii rozwoju jest inicjatywą własną starostw i środowisk działających w powiatach. Natomiast taki obowiązek jest zapisany dla województwa samorządowego w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. „Samorząd województwa określa strategię rozwoju województwa…”.

Czemu więc powiaty piszą własne strategie rozwoju?

– Jedna z przesłanek to wymóg donatorów środków pomocowych. W wielu aplikacjach zawarte jest pytanie: czy zadanie, na realizację którego podmiot ubiega się o dofinansowanie, ujęte jest w strategii rozwoju – tłumaczy Kazimierz Błasiak, sekretarz powiatu tarnobrzeskiego, członek zespołu pracującego nad stategią rozwoju powiatu. – Drugi powód to implementacja do procesu podejmowania decyzji w samorządzie powiatowym narzędzi określonych w teorii zarządzania – dodaje. – Planowanie strategiczne i operacyjne, kontrola zarządcza, normy ISO są obecnie istotnymi czynnikami procesu decyzyjnego w administracji samorządowej.

 

Z przemysłu i siarki

Powiat tarnobrzeski położony jest w widłach Wisły i Sanu w północnej cześci województwa podkarpackiego. Obejmuje cztery gminy przylegające do miasta Tarnobrzeg (powiat grodzki): miasto i gminę Nowa Dęba, miasto i gminę Baranów Sandomierski, gminę Grębów i gminę Gorzyce. Powiat zajmuje powierzchnię ponad 500 km kwadratowych, został utworzony w 1998 roku, w wyniku reformy administracyjnej kraju. Do tego czasu teren powiatu wchodził w skład województwa tarnobrzeskiego. W ramach reformy utworzono powiat tarnobrzeski ziemski oraz powiat grodzki Tarnobrzeg. Siedziba obu powiatów znajduje się w Tarnobrzegu. Powiat ma charakter rolniczo – przemysłowy. Jednak ze względu na duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych i niską jakość gleb, maleje znaczenie rolnictwa jako źródła utrzymania mieszkańców. W przeszłości ekonomikę regionu i jego zagospodarowanie wyznaczały zakłady przemysłowe. Od lat 50. na rozwoju całego regionu silnie zaważyło górnictwo i przetwórstwo siarki. Kombinat Siarkopol mieścił na terenie powiatu dwie kopalnie oraz zakłady przetwórcze siarki. Tworzyły one nie tylko miejsca pracy, ale także infrastrukturę, jak linie kolejowe, ciepłownie, ujęcia wody, drogi. To zbudowało tarnobrzeski krajobraz na lata.

– Powiat tarnobrzeski, miasto Tarnobrzeg, podobnie jak Mielec i Stalowa Wola, to rejony, które doświadczyły głębokiej restrukturyzacji związanej z przemianami ustrojowymi i gospodarczymi. W przypadku Tarnobrzega i powiatu tarnobrzeskiego to zaprzestanie w latach 90. kopalnictwa i przetwórstwa siarki – mówi Kazimierz Błasiak. – Utracono 10 tys. miejsc pracy, a skutki gospodarcze i społeczne objęły tereny w promieniu 50 km wokół Tarnobrzega. Po latach można z ostrożnym optymizmem stwierdzić, że słaba strona powiatu, brak kluczowego, dużego pracodawcy, zamienia się w atut powiatu. Infrastruktura techniczna, linie przesyłowe energii, gazu, odrolnione tereny, wykwalifikowana kadra o kulturze technicznej – to powoduje napływ nowych inwestycji. Są to nowe na tym terenie technologie: produkcja leków, szyb samochodowych, narzędzi chirurgicznych, folii budowlanych itp. – wyjaśnia Kazimierz Błasiak.

 

Podejście strategiczne

Opracowanie „Strategii rozwoju powiatu tarnobrzeskiego na lata 2007 – 2015” było rezultatem prac związanych z aktualizacją strategii rozwoju powiatu, której pierwsza wersja dotyczyła okresu 2001 – 2006. Proces planowania oparto na partnersko-eksperckim modelu budowy planów strategicznych jednostek samorządu terytorialnego. Strategia powstała dzięki aktywności członków Zespołu ds. Strategii skupiajacego liderów życia gospodarczego, społecznego i politycznego powiatu oraz pracowników starostwa, którzy dokonali analizy aktualnej sytuacji społecznej i gospodarczej powiatu. Dokument został opracowany przez Grupę Doradczą BAS Stanisław Baska, na zlecenie starosty powiatu tarnobrzeskiego. Dla jego przygotowaania dokonano aktualizacji danych statystycznych opisujących powiat, przeprowadzono serie spotkań z liderami życia społecznego i gospodarczego, które pozwoliły określić potrzeby i oczekiwania dotyczące niezbędnych działań. Przeprowadzono też analizę istniejących programów operacyjnych.
W strategii, przy kreowaniu projektów brano pod uwagę cztery uwarunkowania: czas realizacji strategii z perspektywą wdrożenia priorytetowych projektów do 2015 r. (przy corocznej ewaluacji), co wiąże się z okresem programowania polityki strukturalnej UE i finansowania z funduszy unijnych; realność zadań; możliwość pozyskania środków finansowych na wdrożenie projektów (jako jedno z kryteriów oceny projektów); istotność planowania strategicznego, polegającego na określaniu celów o charakterze jakościowym, co odróżnia planowanie strategiczne od planowania formalnego, związanego np. z rocznym budżetowaniem.

W czerwcu i lipcu 2007 r. odbyły się warsztaty planowania strategicznego: Analiza sytuacji, Analiza problemowa i Pomysły na projekty. Raporty z tych warsztatów, dostępne na stronie internetowej powiatu, pokazują jak uczono się planowania strategicznego w tarnobrzeskim starostwie.

 

Analiza SWOT

Obszary strategiczne przyjęte w analizie to: infrastruktura techniczna; ludność, rynek pracy, aktywność i promocja przedsiębiorczości; edukacja; bezpieczeństwo i porządek publiczny; ochrona zdrowia i opieka społeczna; kultura i wypoczynek; środowisko naturalne i ekologia.

Zdefiniowano mocne strony powiatu: różnorodność branż przemysłowych (istnienie centrów metalurgicznego, metalurgiczno-zbrojeniowego, chemicznego, budowlanego, włókienniczego, drzewnego); walory do rozwijania działalności turystycznej i rekreacyjnej; istniejąca i rozwijająca się sieć szkół ponadgimnazjalnych i wyższych; zamek w Baranowie Sandomierskim; duże zasoby ludzkie; specjalna strefa ekonomiczna; dobra sieć kolejowa.

Za słabe strony uznano m.in.: brak wspólnych inicjatyw realizowanych przez samorządy, firmy i międzysektorowych, niską aktywność instytucji otoczenia biznesu, słabą promocję powiatu; małą siłę nabywczą ludności; brak kapitału na rozwój alternatywnej działalności na wsi; dużą odległość od centrów komunikacyjnych;                  słaby przepływ informacji między podmiotami na terenie powiatu; niedostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy; niską aktywność zawodową mieszkańców; rozdrobnienie gospodarstw rolnych.

Jako szanse oceniono: możliwość skorzystania ze środków pomocowych oraz funduszy strukturalnych, w tym z dopłat dla rolników; aktywizację produkcji rolno-spożywczej nielimitowanej unijnie przy wsparciu przez fundusze zewnętrzne; napływ inwestorów z krajów europejskich; decentralizację przy podziale środków z budżetu państwa; tworzenie lobbingu na szczeblu wojewódzkim, centralnym oraz europejskim; bliskość granicy wschodniej; współpracę z samorządami i instytucjami oraz międzynarodowe układy partnerskie; rozwój internetu i nowych technologii.

Zagrożenia dostrzeżono m.in. w: zbytnim upolitycznieniu gospodarki i życia publicznego; biurokratyzacji oraz formaliźmie przy ubieganiu się o środki pomocowe zewnętrzne; centralizacji ośrodków decyzyjnych; braku stabilności prawnej; centralizacji w podziale budżetu państwa; odpływie wykształconej kadry; korupcji; wysokich kosztach utrzymania pracownika i tworzenia nowych miejsc pracy oraz tendencji sytuowania inwestycji wokół wielkich aglomeracji.

Jak widać, zarówno szanse, jak i zagrożenia autorzy strategii dostrzegali poza uwarunkowaniami w powiecie, i nie są one specyficzne dla rejonu tarnobrzeskiego. Zatem i wpływ na nie pozostawał poza wpływem podmiotów powiatu, starostwa.

 

Wizja i cele powiatu

Powiat tarnobrzeski to powiat europejski, świadomy swojej tożsamości, bezpieczny, aktywnie wspierający inwestorów, przyjazny dla ludzi i środowiska – taka jest wizja przyszłości tarnobrzeskiego.

Wyodrębniono w strategii sześć obszarów i celów strategicznych. Obszar I: Rozwój gospodarczy i infrastruktura techniczna, cel strategiczny – Tworzenie nowych miejsc pracy poprzez podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej i poprawę warunków dla rozwoju przedsiębiorczości w powiecie. Obszar II: Rozwój zasobów ludzkich i edukacja, cel strategiczny – Tworzenie warunków dla rozwoju zasobów ludzkich zgodnie z potrzebami lokalnego rynku pracy. Obszar III: Promocja regionalna i informacja, cel strategiczny – Wspieranie rozwoju gospodarczego regionu. Obszar IV: Współpraca lokalna, cel strategiczny – Poprawa systemów współpracy lokalnych instytucji i organizacji działających na rzecz rozwoju lokalnego. Obszar V: Opieka społeczna i służba zdrowia, cel strategiczny – Zapewnienie podstawowych standardów bezpieczeństwa mieszkańców powiatu tarnobrzeskiego w sferze zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Obszar VI: Ochrona środowiska i ekologia, cel strategiczny – Poprawa stanu środowiska naturalnego oraz zwiększanie świadomości i zachowań proekologicznych mieszkańców.

Do celów strategicznych sformułowano właściwe cele operacyjne, tworząc drzewo celów strategii. Do celów operacyjnych włączono zadania, projekty i programy inwestycyjne.

W dokumencie strategii umieszczono rekomendacje dotyczące zarządzania jej realizacją, harmonogram monitoringu, procedurę i harmonogram ewauacji strategii oraz osoby odpowiedzialne za poszczególne kwestie.

 

Planowane i nieplanowane zadania

Obowiązująca strategia skoncentrowała się głównie na zadaniach z katalogu zadań powiatu.

– Największe społeczne zapotrzebowanie dotyczyło poprawy stanu dróg w tym segregacji ruchu (chodniki) i tworzenia nowych miejsc pracy. Jeśli chodzi o tworzenie nowych miejsc pracy, to powiat ma ograniczone możliwości. Stan bezrobocia to pochodna stanu gospodarki. Natomiast zadania drogowe realizowane są z powodzeniem. W warunkach powiatu tarnobrzeskiego trzeba zwrócić uwagę, że planowany rozwój został przerwany przez katastrofalną powódź spowodowaną wylewami Wisły 19 maja i 6 czerwca 2010 r. Dopiero w 2013 r. zakończono dwa duże projekty współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – „Remont dróg powiatowych zniszczonych podczas powodzi w 2010 r.” i Remont dróg powiatowych w Gminie Gorzyce zniszczonych w wyniku powodzi” – tłumaczy Kazimierz Błasiak.

Zauważa, że bez środków zewnętrznych powiat tarnobrzeski, który zalicza się do grupy małych powiatów, przy rocznym budżecie ok. 50 mln. złotych, nie byłby w stanie prowadzić skutecznej polityki rozwojowej.

– Środki na inwestycje w przedziale 4 – 6 mln rocznie w latach 2007 – 2013 r. w 80% pochodziły z funduszy pomocowych – informuje Kazimierz Błasiak.

 

Promocja

Powiat tarnobrzeski nie zbudował strategii marketingowej. Można mówić o promocji, ale nie ma ona charakteru całościowego, planowego.

– Jeżeli chodzi o strategię marketingową to takowej w formie osobnego dokumentu powiat nie posiada. Realizuje jednak jej elementy – wydaje gazetę „Głos Powiatu Tarnobrzeskiego”. Prowadzi stronę www.tarnobrzeski.pl, opracował film promocyjny, wydaje foldery z mapą i kalendarze. Jest też wirtualny spacer po powiecie – mówi sekretarz powiatu tarnobrzeskiego. – W 2010 r. rada powiatu uchwaliła jego herb i flagę mocno osadzone w realiach historycznych.

 

Co dalej w tarnobrzeskim

„Strategia rozwoju powiatu tarnobrzeskiego na lata 2007 – 2015” z zespolonymi z nią dokumentami „Strategia rozwiazywania problemów społecznych w powiecie tarnobrzeskim” i „Program promocji zatrudnienia i aktywizacji tarnobrzeskiego rynku pracy na lata 2007 – 2013” wymaga aktualizacji.

– W 2014 r. podjęto prace nad nową strategią na lata 2014 – 2020. Czas jej obowiązywania dostosowano do kolejnego tzw. okresu programowania w Unii Europejskiej – wyjaśnia Kazimierz Błasiak. – Wyłoniono też podmiot zewnętrzny, który będzie świadczył usługę doradczą podczas prac nad strategią. Zakłada się powołanie 3 grup roboczych: Gospodarka, Problemy społeczne, Rynek pracy.

Jak przekonuje sekretarz powiatu, nowa strategia powinna zostać przyjęta jeszcze przez radę powiatu obecnej kadencji. Będzie gotowa we wrześniu tego roku.

– Tak jak poprzednio, prace nad nowa strategią będą zawierać analizę słabych i mocnych stron powiatu. Jak zapowiedzieli wykonawcy, zostanie zastosowana nowatorska metoda badawcza – analiza BCG (tzw. analiza portfelowa – macierzy Boston Consulting Group), gdzie wyróżnia się fazy ewolucji analizowanej działalności: „gwiazdy”, „dojne krowy”, „dylematy”, „kule u nogi”. Z długofalowego punktu widzenia w strategii rozwoju będziemy dążyć do kreowania jak największej liczby „gwiazd”, które w przyszłości mają szansę przekształcić się w ustabilizowane „dojne krowy”. Będziemy też zmierzać do zapewnienia rozwoju dostatecznej liczbie „dojnych krów”, których funkcjonowanie będzie tworzyło warunki dla korzystnego rozwoju powiatu m.in. w odniesieniu do sytuacji na lokalnym rynku pracy – opowiada Kazimierz Błasiak. – Ponadto będą przeprowadzone wysłuchania publiczne i kontakt z mieszkańcami z wykorzystaniem internetu.


 

Wróć

Organizatorzy

Wolters Kluwer SA

Patroni

Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych
Unia Metropolii Polskich
Związek Miast Polskich
ZPP

Partnerzy

Wydział Administracji i Nauk Społecznych - Politechnika Warszawska
BEST PLACE | Europejski Instytut Marketingu Miejsc
PARP
DNB
BGK

Patroni medialni

Samorzad.LEX.pl
Samorzad.pap.pl
Monitor Urzędowy
Samorząd Terytorialny
Finanse Komunalne
terenyinwestycyjne.info
Serwis Administracyjno-Samorządowy
Fundacja Rozwoju Gmin Polskich
Polska Turystyczna
Rynek Podróży
publiczni.pl
ProgMan